Pedagogisch raamwerk kinderopvang

Auteur: Tineke Linssen, Landelijk Pedagogenplatform Kinderopvang.
Gepubliceerd in management Kinderopvang van november 2005.

Groepsleidsters, locatiehoofden, pedagogen, managers, bestuurders en pedagogisch deskundigen hebben allemaal, vanuit hun eigen rol en functie de verantwoordelijkheid om de pedagogisch kwaliteit in de kinderopvangorganisatie te waarborgen. Maar hoe moeten de pedagogische taken en verantwoordelijkheden verdeeld worden over de organisatie?

Aansluitend op het artikel van het pedagogenplatform in de maand augustus - waarin de rol van de pedagoog in de organisatie uitgewerkt werd - introduceren we in deze bijdrage het 'Pedagogisch raamwerk kinderopvang'. Dit raamwerk geeft een organisatie een handvat om inzichtelijk te maken welke verschillende pedagogische taken op verschillende niveaus binnen een kinderopvangorganisatie plaatsvinden. Groepsleidsters, locatiehoofden, pedagogen, managers, bestuurders en pedagogisch deskundigen hebben immers allen, vanuit hun eigen rol en functie de verantwoordelijkheid om het pedagogisch aspect in de organisatie in te vullen. Het raamwerk geeft daarmee ook een interessante aanvulling op de magere kwaliteitsnormen van het HKZ-schema (zie tabel hieronder), waarin alleen sprake is van 'het meten van welbevinden' en 'het beschikken over een vastgesteld pedagogisch beleidsplan'.
Onze motivatie om dit raamwerk te ontwikkelen ligt in het gegeven dat kinderopvang geen kwaliteit kan leveren zonder duidelijk pedagogisch kader. Het pedagogisch denken maakt onlosmakelijk deel uit van de kinderopvang. Of er nu beslissingen worden genomen met betrekking tot de bedrijfsvoering of het beleid op de groepen, pedagogisch denken en pedagogisch bewustzijn spelen altijd een rol. Dit betekent dat bij alle beslissingen die in de organisatie genomen worden, op welk niveau dan ook, steeds moet worden afgewogen of die beslissing past binnen het pedagogisch beleid en of er eventueel mogelijkheden zijn om de pedagogische kwaliteit te verbeteren. Dit betekent ook dat een kinderopvangorganisatie zichzelf - op ieder niveau - voortdurend moet toetsen. Deze organisatiebrede en continue bewaking en toetsing waarborgt de pedagogische kwaliteit waardoor een organisatie kan voldoen aan de kwaliteitseisen die gesteld worden in de wet.

Verschillende niveaus

Een voorwaarde om dit proces op de bovenbeschreven wijze uit te kunnen voeren is dat een organisatie zicht heeft op de wijze waarop de pedagogische componenten in de organisatie zijn ingebed en wie de verantwoordelijkheid heeft voor de uitvoering op verschillende niveaus. Afhankelijk van de soort organisatie - groot of klein, zelfsturend of centraal aangestuurd, met of zonder pedagogisch geschoold manager - zal de manier waarop de overige pedagogische verantwoordelijkheden en taken ingevuld worden, verschillen. Het raamwerk onderscheidt daarom de drie verschillende taakgebieden van de kinderopvangpedagogiek binnen drie verschillende organisatieniveaus. De taakgebieden zijn: 'Stimuleren van het pedagogisch ontwikkelingsproces'; 'Pedagogische consultatie en ondersteuning' en 'Bevorderen, evalueren en bewaken van de pedagogische kwaliteit'. De drie organisatieniveaus zijn: 'Organisatieniveau (macro)', 'Kindercentrumniveau (meso)', 'Groepsniveau (micro)'.
In kleinere organisaties zullen de verschillende taken op de verschillende niveaus eerder gecombineerd worden dan in grotere organisaties. Dit combineren van taken kan op verschillende manieren: horizontaal of verticaal. Bij een horizontale invulling kan één functionaris verantwoordelijk zijn voor bijvoorbeeld de bewaking van de pedagogische kwaliteit op macro-, meso- en microniveau. Een andere functionaris verzorgt dan de pedagogische consultatie en ondersteuning op de verschillende niveaus. Bij een verticale invulling wordt door een functionaris het geheel aan pedagogische taken binnen een bepaald taakgebied uitgevoerd, zoals: op macroniveau het bewaken van het pedagogisch beleid en de pedagogische ontwikkeling op strategisch niveau van de organisatie; op meso-niveau de invulling van taken ter ondersteuning van vestigingsmanagers locatiehoofden en competentiemanagers en op micro-niveau de uitvoering van taken die rechtstreeks te maken hebben met pedagogische werkontwikkeling of de ondersteuning van groepsleiding. Combinaties binnen verschillende niveaus en taakgebieden zijn ook mogelijk. Werkzaamheden kunnen door één persoon worden uitgevoerd of deel uitmaken van het takenpakket van meerdere medewerkers. Niet alleen de vraag door wie de pedagogische taak wordt ingevuld is belangrijk, maar vooral ook de vraag of de taak zodanig wordt ingevuld dat deze aansluit bij de doelstelling van de organisatie en de in het pedagogisch beleidsplan vastgestelde pedagogische kwaliteit.

Pedagogisch taakhuis

Een bijna logisch vervolg op het bovenbeschreven raamwerk is een goed functionerende pedagogische ondersteuningsstructuur voor de hele sector kinderopvang: een 'Pedagogisch taakhuis'. Een pedagogische ondersteuningsstructuur voor de hele sector kan gezien worden als een web tussen organisaties waarin samengewerkt wordt en waarin pedagogische expertise uitgewisseld en deskundigheid ingehuurd kan worden. Een dergelijke ondersteuningsstructuur zou in aanvulling daarop relaties kunnen onderhouden met de wetenschap, opleidingen, het overheidsbeleid, de inspectie en de HKZ-certificering. De MOgroep, de Branchevereniging en BOinK zouden het als een gezamenlijke opdracht kunnen zien om de opzet van zo'n pedagogische ondersteuningsstructuur te stimuleren en te realiseren.

 

Tineke Linssen is pedagogisch staflid van Korein Kinderopvang en lid van het pedagogenplatform.

HKZ-schema

	Wie is verantwoordelijk voor:
	Organisatieniveau (macro)	Kindercentrumniveau (meso)	Groepsniveau (micro)
Stimuleren van het pedagogisch ontwikkelings-proces	- Strategisch pedagogisch beleid in de organisatie - Toetsen van pedagogische doelen - Zeggenschap over het pedagogisch budget in de begroting - Onderhouden relatie met pedagogiek ontwikkeling	- Het omzetten van strategische doelen in werkontwikkeling op de kindercentra - Besteding budget voor pedagogische ontwikkeling - Lijnen leggen naar P&O, opleiding, en andere bedrijfsonderdelen	- actualiseren en vernieuwen van pedagogisch beleid op de groepen
Pedagogische consultatie en ondersteuning	- Geven van (on)gevraagd pedagogisch beleidsadvies aan directie en/of MT - Aanspreekpunt zijn voor andere organisaties met betrekking tot pedagogiek - De invulling van de externe samenwerking rondom pedagogische aspecten	- Pedagogische consultatie en ondersteuning voor vestigingsmanagers of locatiehoofden - Het bieden van pedagogische ondersteuning ten behoeve van het kindercentrum - Uitwisseling tussen teams van verschillende kindercentra	- Ondersteuning groepsleiding bij pedagogische vragen - Inschakelen instantie of deskundige voor pedagogische vragen
Borgen, evalueren en bewaken pedagogische kwaliteit	- Borgen, evalueren en bewaken van de pedagogische kwaliteit in de gehele organisatie - Bewaken van de pedagogische consequenties bij besluitvorming	- implementatie en uitvoering van pedagogisch beleid - Uitvoeren van kwaliteitsinstrumenten en afspraken	- Werken conform afgesproken pedagogisch beleid - Signaleren van afwijkingen in pedagogische kwaliteit