Is gratis kinderopvang goed voor het kind?
Auteur:Tineke Linssen, werkzaam bij Korein Kinderopvang en lid van het Landelijk Pedagogenplatform voor de Kinderopvang. Dit artikel is eerder gepubliceerd in het tijdschrift Management Kinderopvang van december 2006
“Goed voor de economie”, “gunstig voor werkende ouders die dan beter de zorg voor kinderen kunnen combineren met werk” zijn de slogans waarmee politieke partijen over elkaar heen struikelen in hun streven kinderopvang goedkoop te maken of zelfs helemaal gratis.
Voor het Landelijk Pedagogenplatform Kinderopvang is belangrijk dat in de vele reacties die het onderwerp “gratis” kinderopvang oproept, het belang van kinderopvang niet langer alleen gezien wordt vanuit het economisch- en arbeidsperspectief, maar dat de pedagogische component en zorg voor kwaliteit een groot deel van de discussie beheerst.
Er is in de kranten en vaktijdschriften nu ook aandacht voor het feit dat kinderopvang, mits van goede kwaliteit, een positieve bijdrage levert aan de ontwikkelingskansen van kinderen. Kinderopvang wordt dan gezien als aanvulling op de zorg en opvoeding door ouders die een bijdrage levert aan de mogelijkheid voor kinderen om uit te groeien tot competente, zelfredzame en verantwoordelijke volwassenen.
Daarbij rijst voor ons als Landelijk Pedagogenplatform Kinderopvang de vraag of met name de pedagogische doelen beter bereikt worden door kinderopvang gratis aan te bieden..
Het Pedagogenplatform wil met dit artikel dus een bijdrage leveren aan de discussie en besluitvorming m.b.t.”gratis” kinderopvang met de nadruk op het pedagogisch perspectief.
Tijdens de laatste bijeenkomst van het landelijk pedagogenplatform kinderopvang in september hebben we daarom uitgebreid gesproken over alle nieuwe plannen en hebben mogelijke positieve en negatieve pedagogische gevolgen onder de loupe genomen.
In onze discussie hebben we het langst stil gestaan bij de mogelijke gevolgen die gratis kinderopvang zou kunnen hebben met betrekking tot de continuïteit.
Zowel het belang van continuïteit in het leven van de kinderen zelf als het belang van continuïteit op de groepen in de kinderopvang is besproken.
Het belang van continuïteit in het leven van een kind
Op dit moment worden nog veel kinderen in Nederland versnipperd opgevangen. Enkele dagdelen kinderopvang in combinatie met een dagje opa/oma, de buurvrouw, twee uurtjes peuterspeelzaal. In de basisschoolleeftijd zijn veel kinderen even hier of daar na school of alleen thuis. Na het invoeren van de wet kinderopvang hebben een aantal ouders vanuit financiële redenen gekozen voor een combinatie van kinderopvang met een alternatief van buren, opa/oma of vrienden.
Consequentie van deze versnippering is dat het kan leiden tot behoorlijke onrust in het leven van kinderen en weinig continuïteit.
Continuïteit wordt nog steeds gezien als een belangrijk aspect in de opvoeding van kinderen om zekerheid en stabiliteit te ontwikkelen, een gevoel van erbij te horen en een kans om een band met volwassenen en andere kinderen op te bouwen.
Een positief gevolg van ”gratis” kinderopvang kan zijn dat ouders er voor kiezen om de versnipperde opvang om te zetten naar meer dagdelen in dezelfde opvang. In het kader van continuïteit voor kinderen is dit een positieve ontwikkeling. Kinderen die met een vaste regelmaat naar de kinderopvang gaan, ervaren de groep in de meeste gevallen als een vertrouwde tweede leefomgeving naast thuis. Ze bouwen een vertrouwensband op met de groepsleiding en sluiten vriendschappen met andere kinderen.
Gratis kinderopvang kan ook betekenen dat kinderopvang toegankelijker wordt voor een bredere groep ouders, zodat steeds meer kinderen kunnen profiteren van het verrijkend aanbod dat een kindercentrum biedt als aanvulling op de thuissituatie.
het belang van continuïteit op de groepen in de kinderopvang
Een gevolg van gratis kinderopvang kan dus zijn dat ouders meer regelmaat en continuïteit aanbrengen in het dagarrangement van hun kinderen op het kindercentrum. Dit heeft dan meteen ook een positief gevolg voor de continuïteit en stabiliteit van het groepsproces.
Groepsleiding kan in een stabiele groep veel meer de kracht benutten van groepsrituelen, duidelijke afspraken, en de vertrouwdheid van kinderen met elkaar waardoor de groepssamenhang en sfeer versterkt wordt. Ouders merken dit weer aan hun kind omdat het met plezier naar het kindercentrum gaat, vriendjes en vriendinnetjes heeft op de dagdelen dat het zelf aanwezig is.
Dit is vooral belangrijk vanaf de peuterleeftijd waarbij vriendschappen met andere kinderen belangrijker worden. Met name op de buitenschoolse opvang is de aanwezigheid van vriendjes en leeftijdsgenoten een must om de opvang te laten slagen.
Er zijn echter ook negatieve gevolgen denkbaar bij het “gratis” maken van kinderopvang. Een risico kan zijn dat ouders hun kinderen onregelmatig gaan brengen omdat het ”toch niets kost”.
Dit heeft dan weer negatieve invloed op de continuïteit van de groep met veel wisseling in groepssamenstelling en de regelmaat voor het kind zelf. Kinderen hebben dan minder kans om vertrouwd te raken met andere kinderen en bouwen dus ook minder vaste relaties op binnen de groep.
Ook de kwaliteit van de interactie van groepsleiding met de kinderen en hun ouders wordt anders.. Als de aanwezigheid van kinderen heel wisselend is, is het voor groepsleiding moeilijker om een relatie met kinderen en hun opvoeders op te bouwen.
Het belang van uitdagende, veilige accommodaties
Een ander punt dat besproken is in relatie met gratis opvang, gaat over het belang van veilige en uitdagende accommodaties en buitenruimten als pedagogische voorwaarde om kinderen daadwerkelijk goede ontwikkelingskansen te bieden.
De keuze voor ”gratis” kinderopvang biedt mogelijkheden voor een toenemend aantal kinderen om gebruik te gaan maken van een kinderopvangvoorziening. De sector draagt dan bij aan het creëren van een rijke speelomgeving voor kinderen.
Gratis kinderopvang kan dan een enorme stimulans zijn om veel meer nieuwe geschikte accommodaties te realiseren in samenwerking met gemeentelijk jeugdbeleid en onderwijs.
Indien door gratis kinderopvang veel meer kinderen dan nu het geval is kunnen spelen in een stimulerende veilige omgeving is dit een belangrijk winstpunt.
Het landelijk Pedagogenplatform vindt ook dat kinderopvang breed toegankelijk moet zijn voor “alle” kinderen. Zowel kinderen van werkende als niet-werkende ouders hebben recht op de toegevoegde waarde van de kinderopvang
Hiermee wordt bereikt dat kinderen worden ingewijd in de samenleving zoals die is met al haar diversiteit.
Afsluitend willen we toch ook nog aandacht geven aan het gebruik van het woord “gratis” .
Gratis wordt door sommigen gezien als synoniem van ”zonder waarde” en “goedkoop”.
Ook krijgen we signalen dat men denkt dat zodra kinderopvang gratis wordt, het dan afgelopen is met de kwaliteit die we tot nu toe gerealiseerd hebben in Nederland..
Het lijkt ons daarom beter om het woord ”gratis” te vervangen door “toegankelijk voor alle kinderen”.
Conclusies:
Het Landelijk Pedagogenplatform is van mening dat het bieden van continuïteit aan kinderen, goede accommodaties en een brede toegankelijkheid belangrijke afwegingen zijn bij de keuze van wel of geen “gratis” kinderopvang.